Γύρω από την τοπική αυτοδιοίκηση υπάρχουν μια
σειρά παρανοήσεις που επικεντρώνονται κατά κανόνα γύρω από το πρόσωπο
του δημάρχου, αυτού του πολυτεχνίτη που όλα τα σφάζει και όλα τα
μαχαιρώνει.

Του Χριστόφορου Κάσδαγλη
Η αλήθεια είναι ότι δεν γνωρίζω την ακριβή προέλευση της λαϊκής ρήσης
«Τα παράπονά σου στο δήμαρχο». Θα μπορούσε κάλλιστα να αναφέρεται σε
έναν άνθρωπο ο οποίος βρίσκεται στην καρδιά της τοπικής κοινωνίας, ο
οποίος για όλους μεριμνά και για όλα φροντίζει και δεν θέλει να του
ξεφεύγει τίποτα, ώστε να σπεύδει αμέσως και αυτοπροσώπως να διορθώνει τα
κακώς κείμενα. Ένας λαϊκός ηγέτης, με άλλα λόγια, ένας τοπικός
Ζορό.
Πολύ φοβάμαι όμως ότι το νόημα της ρήσης είναι εντελώς διαφορετικό.
Υπονοεί ότι δεν πα να λες εσύ και να παραπονιέσαι, όπου και να
απευθυνθείς δεν υπάρχει περίπτωση να βρεις άκρη, σαν να σου λέει ο άλλος
ότι σε έχει γραμμένο στα παλαιότερα των υποδειγμάτων του και αντί να
σου πει να πας να πετάξεις την αίτησή σου στον κάλαθο των αχρήστων, σε
παραπέμπει στον τοπικό γραφειοκράτη, στον άνθρωπο που σου υπόσχεται να
σε φροντίζει μέχρι να σου αποσπάσει την ψήφο σου, και μετά δεν έχει
χρόνο ούτε να σε δεχτεί στο γραφείο του και σε αφήνει να περιμένεις
μάταια στον προθάλαμο. Ή, για να το πω με μιαν άλλη ρήση των εφηβικών
μας χρόνων, «και στο δήμαρχο να πας, άλλη τόση θα τη φας».
Συγνώμη για την αθυροστομία, αλλά εδώ που έχουν φτάσει τα πράγματα με
την κρίση και με την κατάρρευση του πολιτικού συστήματος, είναι καλύτερα
ν’ αφήσουμε στην άκρη τη σεμνοτυφία και το σαβουάρ βιβρ και να πούμε τα
πράγματα με τ’ όνομά τους, αντί να τα καλλωπίζουμε και να τα
εξωραΐζουμε, και τελικά να αντιλαμβανόμαστε το λάθος «μετά την
απομάκρυνση εκ του ταμείου».
Ο πατερούλης
Αρχικά λοιπόν ο δήμαρχος αντιμετωπιζόταν ως ένας τοπικός
πατερούλης,
ο μέγιστος παράγων του τόπου που ήξερε τους πάντες με τα μικρά τους
ονόματα και φρόντιζε για τα πάντα. Η πραγματικότητα βέβαια δεν ήταν
ακριβώς αυτή, ο δήμαρχος ήταν ένας
τοπικός κομματάρχης
και νταραβεριτζής, εκφραστής του πελατειακού κράτους σε τοπικό επίπεδο, η
χαρά των εργολάβων και των αργόσχολων της τοπικής γραφειοκρατίας.
Το άλλοθι
Μετά τη μεταπολίτευση επικράτησε συχνά στις δημοτικές εκλογές, ειδικά
στις λαϊκές γειτονιές της Αθήνας, μια διαφορετική λογική: Πολλοί
αριστεροί ψηφοφόροι που είχαν παρασυρθεί από τη σοσιαλιστική λάμψη του
ΠΑΣΟΚ, επέλεγαν στις δημοτικές εκλογές αριστερούς δημάρχους ως
άλλοθι
για την αριστερή τους συνείδηση και την οικογενειακή παράδοση. Την ίδια
περίπου τακτική, αλλά με διαφορετικό σκεπτικό, επέλεγαν ψηφοφόροι και
των δύο μεγάλων κομμάτων, που είχαν την πεποίθηση ότι είναι χρήσιμο να
ψηφίζεις στις βουλευτικές έναν από τους δύο μονομάχους του
δικομματισμού, αλλά να ’χεις και έναν
αριστερό
δήμαρχο να φωνασκεί, ώστε να στέλνεις κι ένα ηχηρό μήνυμα στην ηγεσία
του κόμματός σου να μην το παραξεφτιλίζει ασκώντας αντιλαϊκές πολιτικές.
Ο τεχνοκράτης
Από τη δεκαετία του ’90 αλλάζει πάλι το κλίμα. Είναι η εποχή των
κοινοτικών πλαισίων στήριξης, του εκσυγχρονισμού των δήμων και της αυξημένης δυνατότητας να πραγματοποιούνται έργα με
τραπεζικό δανεισμό.
Οι τοπικές κοινωνίες αλλάζουν εν μέρει στάση, βάζουν συχνά στην άκρη
τους παραδοσιακούς δημάρχους που δεν είχαν ιδέα απ’ αυτά και προκρίνουν
μια νέα γενιά
τεχνοκρατών. Οι νέου τύπου αυτοί δήμαρχοι
καθόλου δεν υστερούσαν σε πελατειακές συμπεριφορές, αν και συχνά τις
ασκούσαν με νέες μεθόδους, με οχήματα διάφορες δημοτικές επιχειρήσεις με
ηχηρά ονόματα, υψηλούς προϋπολογισμούς και πανάκριβα διοικητικά
συμβούλια και άλλα όργανα διοίκησης - αλλά ήταν σε θέση να κυνηγήσουν τα
κοινοτικά
ECU και αργότερα τα
ευρώ.
Το τι τα έκαναν τώρα, στις περισσότερες των περιπτώσεων, όλες αυτές τις
επιδοτήσεις, κι από πάνω άλλα τόσα δανεικά με εγγύηση του ελληνικού
Δημοσίου, είναι μια άλλη ιστορία, ή, πιο σωστά, ένα ακόμα κεφάλαιο του
βιβλίου που περιγράφει πώς φτάσαμε μέχρι εδώ.
Ο ομαδικός παίκτης
Υπάρχουν φυσικά πάντα και οι εξαιρέσεις, άνθρωποι...